Adolygiad brys o Gynlluniau Strategol y Gymraeg mewn Addysg gan Aled Roberts

Dyma ychydig o sylwadau ar bwnc data eto.

Yn ei adroddiad mae Aled Roberts yn dweud:

“1.25 Yn y lle cyntaf, nodaf nad oes Deilliant yn bodoli ynghylch darpariaeth
cyn-ysgol. Credaf ei fod yn angenrheidiol cyflwyno deilliant sy’n
canolbwyntio ar dwf strategol mewn darpariaeth cyn-ysgol. Gan fod
Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno targedau cenedlaethol ar gyfer twf
yn y sector, mae’n rhaid cael deilliant fydd yn mesur a dadansoddi
cynlluniau’r awdurdodau lleol, Mudiad Meithrin ac eraill yn lleol.
Byddai’r twf hynny yn dylanwadu ar y targedau sydd eu hangen yn y
Deilliant 1 presennol.” (tud. 7)

Ymhellach ymlaen wrth drafod y blynyddoedd cynnar mae’n nodi:

“1.59 Mae cwestiynau yn codi ynghylch dilysrwydd llawer o’r data sydd yn
cael ei baratoi bydded hynny o ran niferoedd o fewn y sector cyn-ysgol
ac os yw rhai plant yn cael eu cyfrif mwy nag unwaith, ansawdd y data
sydd yn cael ei dderbyn o ran Asesiadau Digonolrwydd Gofal Plant a
hyd yn oed data PLASC ynghylch natur y ddarpariaeth ieithyddol mewn
ysgolion unigol.” (tud.12)

(Mae’r siart ar y tudalen newydd yma yn dangos cyfresi amser o’r niferoedd o gylchoedd meithirn a Ti a Fi ac fe nodir mai amcangyfrifon yn unig sy ar gyfer 2013 a 2014. Mewn trydariad yn ymateb i’r siart yna mae’r Mudiad Meithrin yn nodi un rheswm pam y gallai nifer y cylchoedd fod wedi gostwng yn ddiweddar.)

Cyfeiria Aled at ddata yn un o’i argymellion:

“9. Sicrhau natur a dilysrwydd data sy’n cael ei gyflwyno i Lywodraeth
Cymru. Dylai hyn arwain at adnabyddiaeth fuan ac effeithiol o unrhyw
batrymau yn y data sydd yn awgrymu pryderon mewn
prosiectau/rhaglenni yn ymwneud â’r iaith Gymraeg. ” (tud.17)

Mae hyn i gyd yn amserol oherwydd bod strategaeth Cymraeg 2050 y Llywodraeth yn dweud bod y Llywodraeth am weld “…cynnydd cyflym drwy ehangu darpariaeth y blynyddoedd cynnar yn y Gymraeg i 150 yn fwy o grwpiau meithrin dros y degawd nesaf…” (tud. 36). Mae Rhaglen Waith 2017-21 yn dweud y byddant yn “ceisio cefnogi’r gwaith o ehangu sector Cymraeg y blynyddoedd cynnar drwy greu 40 grŵp meithrin newydd erbyn 2021”. (tud.4)

Ond ble mae’r waelodlin? Dydy ystadegau’r Mudiad Meithrin ddim yn cynhwysfawr: mae’r ddarpariaeth yn ehangach na darpariaeth y Mudiad. Dylai’r Llywodraeth fod yn cyhoeddi ffigurau cynhwysfawr. (Ac a chyfeirio at argymhelliad 9 Aled, mae eisiau i’r data sy’n cael ei gyflwyno i’r Llywodraeth gael ei gyhoeddi fel data agored.)

Roedd gwella’r sefyllfa o ran data’r blynyddoedd cynnar yn un o Amcanion Strategol y Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg. Ymhlith pethau eraill soniwyd y byddai disgwyl i “darparwyr neu eraill mewn partneriaeth â chyrff arweiniol” weithredu a’r “…rhai sy’n cynnig darpariaeth y blynyddoedd cynnar a gofal plant cyfrwng Cymraeg yn y sector nas cynhelir i gydweithio ag ALlau a LlCC i adnabod problemau a bylchau posibl yn y ddarpariaeth.” Ond hyd heddiw dydy’r Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru ddim yn cyhoeddi dim am ddarpariaeth Gymraeg hyd y gwelaf: http://cssiw.org.uk/terms-and-conditions/ourdata/?lang=cy

Does dim gwelliant wedi digwydd.

Mae’n rhaid ymdrin â’r broblem ddata os oes cynllunio call i fod.

 

Rhannwch drwyTweet about this on TwitterShare on FacebookShare on Google+

Bil y Gymraeg: colli data?

Mae un o’r cwestiynau a ofynnir yn ymgynghoriad y Llywodraeth ar eu papur gwyn ar gyfer Bil y Gymraeg  o ddiddordeb arbennig i Statiaith:

“13.A ydych chi’n cytuno â’n cynnig y dylai Llywodraeth Cymru adrodd i’r Cynulliad ar strategaeth y Gymraeg bob pum mlynedd yn lle bob blwyddyn?”

Rwy’n gobeithio y bydd y canlynol yn ddigon i’ch argyhoeddi y dylech ymateb i’r ymgynghoriad a dweud ‘Nac ydw’ i’r cwestiwn hwnnw.

Ar hyn o bryd, o dan Adran 78 Deddf Llywodraeth Cymru 2006, mae’n rhaid i’r Llywodraeth gyhoeddi dau adroddiad pob blwyddyn, un ar gyflawniadau eu strategaeth Gymraeg ac un am gynllun iaith y Llywodraeth.

Pan gyhoeddwyd Strategaeth y Gymraeg 2012-17 ‘Iaith fyw: iaith byw’ , cyhoeddwyd hefyd fframwaith gwerthuso.  Pennodd y strategaeth nifer o ddangosyddion oedd i fesur llwyddiant y strategaeth ac fe amlinellodd y fframwaith sawl ffynhonnell arall o ddata a fyddai’n cael eu defnyddio i werthuso’r strategaeth. Cafodd pedwar adroddiad blynyddol ar y strategaeth  honno eu cyhoeddi (gellir eu lawrlwytho yma), a’r rheini’n adrodd ar y symud a fu – neu na fu – drwy gynnwys y dangosyddion.

Yn 2010 y cyhoeddwyd Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg y Llywodraeth. Gosododd hwnnw nifer o dargedau ac adroddwyd ar y rheini mewn pum adroddiad. Roedd yr adroddiad olaf yn delio â 2014-15.

Mae adroddiadau blynyddol ar strategaeth Iaith Fyw: Iaith Byw wedi cynnwys dangosyddion y Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg hefyd a chan mai adroddiad 2014-15 oedd yr adroddiad olaf ar y strategaeth addysg, dim ond yn adroddiad blynyddol y strategaeth iaith bellach y mae ffigurau diweddarach i’w gweld am rai o ddangosyddion y strategaeth addysg.

Byddai cynnig y Llywodraeth i roi’r gorau i gyhoeddi adroddiad blynyddol yn claddu’r ystadegau hyn am addysg cyfrwng Cymraeg. Mae’n wir y byddai’r rhan fwyaf ohonynt ar gael o hyd ar wefan ystadegau’r Llywodraeth ond ni fyddent yn cael nemor dim sylw.

Adroddiad blynyddol strategaeth Iaith Fyw Iaith Byw yw’r unig gyhoeddiad swyddogol sy’n dwyn ynghyd sawl cyfres o ystadegau. Mae’r ymgynghoriad yn cyfeirio’n benodol at un ohonynt, sef ffigurau’r Ganolfan Drwyddedu Gyrwyr a Cherbydau (y DVLA yn Abertawe) ond mae llawer yn dod o sefydliadau Cymreig, gan gynnwys:  yr Urdd, Mudiad Ffermwyr Ifanc Cymru, Mentrau Iaith, Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Merched y Wawr, Cyngor Llyfrau Cymru, Golwg 360, S4C a Radio Cymru.

Dydy’r ystadegau o rai o’r rhain ddim yn ddibynadwy iawn (a dweud y lleiaf) ond un o’r ffyrdd gorau i wella dibynadwyedd ystadegau yw cyhoeddi’r ystadegau yn rheolaidd dros gyfnod. Drwy ddwyn rhai i olau dydd, hynny yw, eu gwneud yn gyhoeddus, bydd cynhyrchwyr yr ystadegau’n aml yn dod i werthfawrogi eu pwysigrwydd ac yn cymryd mwy o ofal wrth eu rhoi at ei gilydd. Wrth gwrs, weithiau bydd y cynhyrchwyr yn ceisio dangos eu hunain yn y ffordd fwyaf ffafriol ac hynny’n gwyro’r ystadegau ond dros amser tuedda’r cyfresi ddod yn fwy sefydlog wrth i fwy o ofal cael ei roi iddynt. Byddai cynnig y Llywodraeth i roi’r gorau i gyhoeddi adroddiad blynyddol yn claddu’r ystadegau. Byddai’r cyfresi’n parhau i fod yn annibynadwy, pe baent ar gael o gwbl, a ni fyddai neb yn gwybod a oedd y tueddiadau’n gwaethygu’n hytrach nag yn gwella.

Yn wahanol i Iaith Fyw: Iaith Byw, ychydig iawn o dargedau sy wedi’u cynnwys yn Cymraeg 2050, strategaeth newydd y Llywodraeth. Targed y miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050 yw’r targed sy’n adnabyddus yn barod ond gosodir rhai ar gyfer 2031 yn ymwneud ag addysg ac un i gael 150 yn rhagor o grwpiau meithrin ‘dros y ddegawd nesaf’.  Dadl y Llywodraeth yw mai

‘Strategaeth hirdymor yw Cymraeg 2050 a bydd unrhyw newidiadau yn digwydd yn
araf. Dim ond bob 10 mlynedd y caiff ein data mwyaf dibynadwy ar y cynnydd eu
casglu drwy’r Cyfrifiad, ac mae llawer o’n rhaglenni uchelgeisiol, fel newid cwricwlwm
yr ysgolion, yn cymryd sawl blwyddyn i’w datblygu, eu rhoi ar waith a chael effaith.
Golyga hyn mai ychydig iawn o gynnydd sy’n debygol o gael ei adrodd yn flynyddol
ond dylai’r cynnydd fod yn amlwg yn y tymor canolig. Yn ymarferol, bydd unrhyw
Lywodraeth Cymru newydd yn debygol o adolygu’r strategaeth a’r cynllun gweithredu
ar ddechrau pob Cynulliad, a’u hadnewyddu yn ôl y cynnydd ac amgylchiadau’r
cyfnod. ‘ (para. 126 y ddogfen ymgynghori).

Bydd nifer y siaradwyr Cymraeg yn newid yn araf, boed hynny’n gynnydd neu’n ostyngiad oherwydd dyna yw natur newid demograffig. Mae’n cymryd amser i blant gael eu geni, eu magu a’u haddysgu, i bobl i symud  i mewn neu allan o’r wlad ac i’r hen do farw. Ond mae llif arian i gyllido rhagor o grwpiau meithrin, i hyfforddi athrawon, i adeiladu ysgolion, i gynnal eisteddfodau, i gyhoeddi llyfrau, ac yn y blaen, yn gallu newid yn sydyn, a hynny’n effeithio ar hyfywedd ein diwylliant yn sydyn. Rhaid i hyn gael ei amlygu ac ni wnaiff adroddiad pob pum mlynedd mo’r tro.

Wedi dweud hynny, mae eisiau adroddiad mwy swmpus pob pum mlynedd hefyd. Cymerodd yr adroddiad a luniais ar ddiwedd oes Bwrdd yr Iaith Gymraeg, Darlun ystadegol o sefyllfa’r Gymraeg, olwg mwy cynhwysfawr ar yr ystadagau na dim a’i ragflaenodd, ac fe’i olynwyd y llynedd gan adroddiad 5-mlynedd Comisiynydd y Gymraeg. Roedd Mesur y Gymraeg 2011 yn dweud fod yn rhaid i’r Comisiynydd gynhyrchu adroddiad o’r fath ac mae’n rhaid sicrhau nad oes llithro’n ôl i sefyllfa lle na cheir gorolwg cynhwysfawr, awdurdodol, annibynnol, ar y tueddiadau. Dylid deddfu y bydd yn rhaid i’r Comisiwn newydd gyhoeddi adroddiad o’r fath. Dywedwch hynny wrth y Llywodraeth wrth ymateb i’r ymgynghoriad.

 

Rhannwch drwyTweet about this on TwitterShare on FacebookShare on Google+