Data Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru

Ar 22 Tachwedd cyhoeddoedd Comisiynydd y Gymraeg Nodyn Briffio: Darpariaeth Gofal Plant ac Addysg Blynyddoedd Cynnar Cyfrwng Cymraeg. Bydd hwn ymhlith y papurau y bydd Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfatrebu y Cynulliad yn derbyn i’w nodi ar 6 Rhagfyr.

Mae’r nodyn, ar ôl dweud bod ‘[y] darlun cenedlaethol a lleol o ofal plant cyfrwng Cymraeg yng Nghymru yn dameidiog, yn anghyson, ac yn gymhleth i’w ddehongli’ yn cyflwyno’r tabl isod:

Ffigur 2 o Nodyn Briffio Comisiynydd y Gymraeg

Ffigur 2 o Nodyn Briffio Comisiynydd y Gymraeg

Mae’r rhain yn deillio o’r ‘Datganiad Hunanasesu’r Gwasanaeth’ y mae pob darparwr yn ei gyflwyno i’r Arolygiaeth. Ymwelais â gwefan yr Arolygiaeth i geisio gweld y ffurflen ond methais â dod o hyd iddi. Methais hefyd â dod o hyd i unrhyw ystadegau am y ddarpariaeth Gymraeg. Mae’n debyg bod y ffurflen yn gofyn i ddarparwyr gwasanaeth defnyddio’r categorïau canlynol am eu darpariaeth:

a. Lleoliad cyfrwng Cymraeg

b. Lleoliad cyfrwng CYmraeg a Saesneg

c) Lleoliad cyfrwng Saesneg  gyda rhai elfennau dwyieithog

d) Lleoliad cyfrwng Saesneg

Mae’r Arolygiaeth yn rhyddhau peth o’r data sy ganddynt, i’w defnyddio dan y Drwydded Llywodraeth Agored. Rwyf wedi defnyddio hwnnw i greu’r map isod – ond nid yw’r data yn cynnwys dim am y ddarpariaeth Gymraeg. (Dylai’r Arolygiaeth ryddhau’r data yna.) Mae’r map yn dangos 1,898 lleoliad, sef pob ‘Crèche’, ‘Darpariaethau Chwarae Mynediad Agored’, ‘Gofal Dydd Llawn’, ‘Gofal Dydd Sesiynol’, ‘Gofal Dydd i Blant’, ‘Gofal y Tu Allan I’r Ysgol’ gan hepgor y 1,950 gwarchodwr plant sy wedi eu cofrestru.

Gellir gweld ystadegau am y rhain, a manylion y rhai sydd o bosibl yn cynnig darpariaeth Gymraeg, yma.

Cafodd safon data am y blynyddoedd cynnar ei grybwyll gan Aled Roberts yn ei adolygiad brys o Gynlluniau Strategol y Gymraeg mewn addysg a drafodwyd yma o’r blaen. Da gweld bod Hywel Iorwerth, awdur nodyn y Comisiynydd, yn trin yr un pwnc, e.e.

‘Yn anffodus, nid oes data cyflawn a dibynadwy am faint o’r plant hyn sydd mewn gofal plant, ac mewn gofal plant cyfrwng Cymraeg yn benodol’ (tud. 8);

ac wrth drafod integreiddio’r Cynnig 30 Awr â gweledigaeth y milwn o siaradwyr erbyn 2050 noda ymhlith y cwestiynau pwysig i’w gofyn:

‘Pa wybodaeth a data sydd ei angen er mwyn creu strategaeth effeithiol er mwyn cynyddu darpariaeth gofal plant cyfrwng Cymraeg.’ (tud. 15).

Rhoddir adran gyfan (3.3) i drafod ‘Casglu a recordio [sic] data’ sy’n dechrau gyda’r paragraff:

‘Er mwyn llunio strategaethau cenedlaethol a lleol effeithiol, ac er mwyn gwerthuso effaith a llwyddiant y strategaethau hyn yn y dyfodol, mae’n hanfodol cael data dilys a dibynadwy. Mae angen i Lywodraeth Cymru arwain y gwaith o ddiwygio’r ffyrdd o gasglu a rhannu data am ofal plant, er mwyn sicrhau bod cynlluniau a strategaethau lleol a chenedlaethol wedi’u llunio ar sail gwybodaeth y gellid ymddiried ynddi.’

Derbyniodd Alun Davies, Gweinidog y Gymraeg ar y pryd, holl argymhellion adolygiad Aled Roberts, ar 10 Hydref 2017 mewn datganiad llafar i’r Cynulliad. Mae wir angen gweithredu i wella’r data.

Rhannwch drwyTweet about this on TwitterShare on FacebookShare on Google+

Cyfrifiad 2021: gweithdy’r Swyddfa Ystadegau Gwladol am gwestiynau iaith

Cynhaliodd y Swyddfa Ystadegol Gwladol (SYG) weithdy cynllunio ar gyfer Cyfrifiad 2021 ar 9 Tachwedd a’r cwestiynau am iaith oedd y prif bwnc dan sylw. Dyma gofnod o rai o’r materion a drafodwyd.

Dyma’r cwestiynau a ofynnwyd yn y cyfrifiad yng Nghymru yn 2011:

Cyfrifiad 2011: y_cwestiynau iaith

Cyfrifiad 2011: y cwestiynau iaith

Mae’n debyg y bydd yr un cwestiynau am y Gymraeg yn cael eu cynnwys yn 2021 ond mae’r SYG wedi bod yn profi ffurfiau gwahanol i’r cwestiwn am brif iaith, yn benodol y syniad y gellid newid o ofyn ai Saesneg neu Gymraeg oedd y prif iaith – ac wedyn neidio i ofyn i’r atebwr ddweud pa iaith oedd ei brif iaith os nad oedd y Saesneg na’r Gymraeg yn brif iaith iddo/i – ac yn lle hynny gofyn am y Saesneg a’r Gymraeg ar wahân, fel a ganlyn, er enghraifft:


18. Beth yw eich prif iaith?

Saesneg – ewch i 20 (hynny yw, neidio heibio i gwestiwn am allu yn y Saesneg)
Cymraeg – ewch i 20
Arall, nodwch (gan gynnwys Iaith Arwyddion Prydain)

………………………………..

19. Pa mor ddal allwch chi siarad Saesneg?

Da iawn etc


Roedd y SYG wedi cynnal pedwar grŵp ffocws i drafod hyn, yn ardaloedd Caerdydd/Casnewydd; Abertawe; Ystradgynlais/Aberhonddu; Caernarfon, er, os deallais yn gywir, dim ond ugain o bobl a gynhwyswyd i gyd.

Nod y SYG wrth gynnwys y cwestiynau hyn yw cael data am y nifer o bobl nad ydynt yn gallu siarad Saesneg yn ddigon da i ddefnyddio neu dderbyn gwasanaethau Saesneg. Gofynnwyd yr un cwestiwn yn Lloegr yn 2011 – heblaw mai gofyn yn unig am y Saesneg a wnaed. (Trafodwyd a beiriadwyd y syniadaeth sydd y tu ôl i hyn yn Lloegr. e.e. gweler Sebba, M., 2017. Awkward questions: language issues in the 2011 census in England. Journal of Multilingual and Multicultural Development, pp.1-13. http://dx.doi.org/10.1080/01434632.2017.1342651)

Ar ôl cryn drafodaeth f’argraff i oedd fod y rhan fwyaf o’r rhai oedd yn bresennol yn gwrthwynebu’r awgrym hwn. Rhoddwyd rhai o’r dadleuon canlynol gerbron.

  1.  Mae gofyn am brif iaith, os nad Cymraeg neu Saesneg yw eich prif iaith, yn trin y Gymraeg a’r Saesneg yn gyfartal. Nid yw’n trin y Gymraeg yn debyg i ieithoedd lleiafrifoedd eraill ond yn rhoi y statws dyledus iddi fel iaith swyddogol yng Nghymru.
  2. Nid yw deddfwriaeth am y Gymraeg yn gwahaniaethu rhwng gwahanol fathau o siaradwyr, e.e. siaradwyr prif iaith, mamiaith, iaith gyntaf, siaradwyr rhugl ac yn y blaen. Oherwydd hynny, nid oes defnyddo swyddogol o fath yn y byd i ddata sy’n rhannu siaradwyr Cymraeg yn ddosbarthau amrywiol.
  3. I gymdeithasegwyr iaith a chynllunwyr iaith, mae data am rai dosbarthau gwahanol o siaradwyr o ddiddordeb ond gall arolygon a ffynhonellau data eraill, e.e. y cyfrifiad ysgolion ar lefel disgybl, ateb y rhan fwyaf o’r galw gan ddarparu data gweddol dibynadwy ar lefel genedlaethol neu ranbarthol am y dosbarthau gwahanol.
  4. Byddai medru nodi mai’r Gymraeg oedd eich prif iaith yn plesio rhai ond dylai caredigion yr iaith fod yn ymwybodol o’r canlyniad. Canlyniad sicr gofyn am y Gymraeg fel prif iaith yn benodol fyddai cynhyrchu amcangyfrif gwahanol o’r nifer a’r ganran sy’n siarad Cymraeg, a’r rhifau hynny yn rhwym o fod yn is na’r nifer a’r ganran sy’n gallu siarad Cymraeg, boed yn brif iaith ai peidio.
  5.  Wedi hynny i gyd, efallai mai’r ddadl gryfaf oll yn erbyn y syniad yw bod y cwestiwn a gynigir yn rhy syml. Nid yw gofyn am ‘brif iaith’ yn cydnabod nad yw’n cysyniad hawdd. Mae defnydd pobl ddwyieithog neu aml-ieithog o’r ieithoedd maent yn gallu eu siarad yn amrywio yn ôl eu sefyllfa – ble? yn y cartref, yn y gwaith, – gyda phwy? teulu, cydweithwyr, cwsmeriaid, y meddyg, ac yn y blaen. Ac ai siarad yn unig sy dan sylw, neu allu darllen neu ysgrifennu hefyd? (Mae’r feirnidaeth hon yn ddilys i’r cwestiwn yn Lloegr hefyd.)
  6. Nid yw gofyn yn unig am eu gallu yn y Saesneg i’r rhai sy’n siarad ieithoedd heblaw Saesneg/Cymraeg fel prif iaith yn trin y Gymraeg a’r Saesneg yn gyfartal. Mae’r cynnig wedi eu seilio ar y syniad mai drwy’r Saesneg yn unig y mae disgwyl gwasanaethu rhai nad yw’r Saesneg/Cymraeg yn brif iaith iddynt.

Cyfle i drafod oedd y gweithdy hwn ac nid oes penderfyniadau wedi eu gwneud. Bydd cyfleoedd ymgynghori eto.

Rhannwch drwyTweet about this on TwitterShare on FacebookShare on Google+

Lliwio mapiau

Cafodd luniau o rai mapiau rhyngweithiol o’r wefan hon eu cynnwys mewn trydariadau gan @mappingcymru yn ddiweddar ac fe dynnon nhw lawer o sylw. Gweler, e.e. https://twitter.com/mappingcymru/status/922829005321064448, llun o’r map rhyngweithiol sy i’w weld yma: https://statiaith.com/blog/cyfrifiad-2011/mapiau-am-y-gymraeg-o-gyfrifiad-2011/canran-yn-siarad-cymraeg-or-rhai-a-anwyd-yng-nghymru/

Mae’n debyg mai un o’r rhesymau iddo gael ei ad-drydar gymaint oedd ei fod yn eitha lliwgar. Rwy’n teimlo tipyn yn euog gan nad oedd y lliwiau mewn gwirionedd yn adlewryrchu arfer gorau. Canrannau oedd yn cael eu mapio, a’r rheini’n amrywio o 3.9% – 99.7%, h.y. graddfa oedd yn cael ei mapio, a’r raddfa’n cynyddu o 3.9% neu’n gostwng o 99.7% (cewch ddewis pa ddehongliad sy’n apelio atoch). Mewn gwirionedd, does dim un ganran lle gellir dweud fod ardal lle ceir canran ychydig yn is, neu ychydig yn uwch, yn sylweddol wahanol. Y ffordd y dylid mapio y math yma o nodwedd feintiol yw drwy newid arlliw, e.e. o liw glas golau i liw glas goleuach neu dywyllach, yn hytrach na newid lliw, o las i felyn. Os cofiaf yn iawn, dewisais y lliwiau di-ofyn a gynigiodd Google pan luniais y map dan sylw. Mae mapiau lliwgar yn gweithio’n dda fel abwyd clicio, ond dylid cymryd mwy o ofal wrth lunio map a dweud y gwir. Mae’r map rhyngweithiol yma’n enghraifft o fap sy’n glynu’n nes at arfer gorau o ran lliwio: http://statiaith.com/cymraeg/demograffig/cyfrifiad/2011/KS204/map_KS204Cymraeg_canran_or_tu_allan_i_Gymru.html

Er gwybodaeth, mae’r canlynol yn amlinellu sut y dylid ystyried pa liwiau i’w defnyddio:

Using Color in Maps

Gan Visually.

Derbyniais drydariad hefyd yn tynnu fy sylw at y ffaith nad oedd lliwiau’r map yn addas i rai sy’n lliw ddall. Pan fyddaf yn siartio data gyda R, byddaf yn aml, ond dim pob tro rhaid i mi gyfaddef, yn dewis palet lliwau â’r lliw-ddall mewn cof, naill ai drwy ddefnyddio pecyn RColorBrewer (wedi ei seilio ar http://colorbrewer2.org) neu viridis. Gellir eu defnyddio hefyd i ddewis palet addas i fap.

Rhannwch drwyTweet about this on TwitterShare on FacebookShare on Google+

Adolygiad brys o Gynlluniau Strategol y Gymraeg mewn Addysg gan Aled Roberts

Dyma ychydig o sylwadau ar bwnc data eto.

Yn ei adroddiad mae Aled Roberts yn dweud:

“1.25 Yn y lle cyntaf, nodaf nad oes Deilliant yn bodoli ynghylch darpariaeth
cyn-ysgol. Credaf ei fod yn angenrheidiol cyflwyno deilliant sy’n
canolbwyntio ar dwf strategol mewn darpariaeth cyn-ysgol. Gan fod
Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno targedau cenedlaethol ar gyfer twf
yn y sector, mae’n rhaid cael deilliant fydd yn mesur a dadansoddi
cynlluniau’r awdurdodau lleol, Mudiad Meithrin ac eraill yn lleol.
Byddai’r twf hynny yn dylanwadu ar y targedau sydd eu hangen yn y
Deilliant 1 presennol.” (tud. 7)

Ymhellach ymlaen wrth drafod y blynyddoedd cynnar mae’n nodi:

“1.59 Mae cwestiynau yn codi ynghylch dilysrwydd llawer o’r data sydd yn
cael ei baratoi bydded hynny o ran niferoedd o fewn y sector cyn-ysgol
ac os yw rhai plant yn cael eu cyfrif mwy nag unwaith, ansawdd y data
sydd yn cael ei dderbyn o ran Asesiadau Digonolrwydd Gofal Plant a
hyd yn oed data PLASC ynghylch natur y ddarpariaeth ieithyddol mewn
ysgolion unigol.” (tud.12)

(Mae’r siart ar y tudalen newydd yma yn dangos cyfresi amser o’r niferoedd o gylchoedd meithirn a Ti a Fi ac fe nodir mai amcangyfrifon yn unig sy ar gyfer 2013 a 2014. Mewn trydariad yn ymateb i’r siart yna mae’r Mudiad Meithrin yn nodi un rheswm pam y gallai nifer y cylchoedd fod wedi gostwng yn ddiweddar.)

Cyfeiria Aled at ddata yn un o’i argymellion:

“9. Sicrhau natur a dilysrwydd data sy’n cael ei gyflwyno i Lywodraeth
Cymru. Dylai hyn arwain at adnabyddiaeth fuan ac effeithiol o unrhyw
batrymau yn y data sydd yn awgrymu pryderon mewn
prosiectau/rhaglenni yn ymwneud â’r iaith Gymraeg. ” (tud.17)

Mae hyn i gyd yn amserol oherwydd bod strategaeth Cymraeg 2050 y Llywodraeth yn dweud bod y Llywodraeth am weld “…cynnydd cyflym drwy ehangu darpariaeth y blynyddoedd cynnar yn y Gymraeg i 150 yn fwy o grwpiau meithrin dros y degawd nesaf…” (tud. 36). Mae Rhaglen Waith 2017-21 yn dweud y byddant yn “ceisio cefnogi’r gwaith o ehangu sector Cymraeg y blynyddoedd cynnar drwy greu 40 grŵp meithrin newydd erbyn 2021”. (tud.4)

Ond ble mae’r waelodlin? Dydy ystadegau’r Mudiad Meithrin ddim yn cynhwysfawr: mae’r ddarpariaeth yn ehangach na darpariaeth y Mudiad. Dylai’r Llywodraeth fod yn cyhoeddi ffigurau cynhwysfawr. (Ac a chyfeirio at argymhelliad 9 Aled, mae eisiau i’r data sy’n cael ei gyflwyno i’r Llywodraeth gael ei gyhoeddi fel data agored.)

Roedd gwella’r sefyllfa o ran data’r blynyddoedd cynnar yn un o Amcanion Strategol y Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg. Ymhlith pethau eraill soniwyd y byddai disgwyl i “darparwyr neu eraill mewn partneriaeth â chyrff arweiniol” weithredu a’r “…rhai sy’n cynnig darpariaeth y blynyddoedd cynnar a gofal plant cyfrwng Cymraeg yn y sector nas cynhelir i gydweithio ag ALlau a LlCC i adnabod problemau a bylchau posibl yn y ddarpariaeth.” Ond hyd heddiw dydy’r Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru ddim yn cyhoeddi dim am ddarpariaeth Gymraeg hyd y gwelaf: http://cssiw.org.uk/terms-and-conditions/ourdata/?lang=cy

Does dim gwelliant wedi digwydd.

Mae’n rhaid ymdrin â’r broblem ddata os oes cynllunio call i fod.

 

Rhannwch drwyTweet about this on TwitterShare on FacebookShare on Google+

Bil y Gymraeg: colli data?

Mae un o’r cwestiynau a ofynnir yn ymgynghoriad y Llywodraeth ar eu papur gwyn ar gyfer Bil y Gymraeg  o ddiddordeb arbennig i Statiaith:

“13.A ydych chi’n cytuno â’n cynnig y dylai Llywodraeth Cymru adrodd i’r Cynulliad ar strategaeth y Gymraeg bob pum mlynedd yn lle bob blwyddyn?”

Rwy’n gobeithio y bydd y canlynol yn ddigon i’ch argyhoeddi y dylech ymateb i’r ymgynghoriad a dweud ‘Nac ydw’ i’r cwestiwn hwnnw.

Ar hyn o bryd, o dan Adran 78 Deddf Llywodraeth Cymru 2006, mae’n rhaid i’r Llywodraeth gyhoeddi dau adroddiad pob blwyddyn, un ar gyflawniadau eu strategaeth Gymraeg ac un am gynllun iaith y Llywodraeth.

Pan gyhoeddwyd Strategaeth y Gymraeg 2012-17 ‘Iaith fyw: iaith byw’ , cyhoeddwyd hefyd fframwaith gwerthuso.  Pennodd y strategaeth nifer o ddangosyddion oedd i fesur llwyddiant y strategaeth ac fe amlinellodd y fframwaith sawl ffynhonnell arall o ddata a fyddai’n cael eu defnyddio i werthuso’r strategaeth. Cafodd pedwar adroddiad blynyddol ar y strategaeth  honno eu cyhoeddi (gellir eu lawrlwytho yma), a’r rheini’n adrodd ar y symud a fu – neu na fu – drwy gynnwys y dangosyddion.

Yn 2010 y cyhoeddwyd Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg y Llywodraeth. Gosododd hwnnw nifer o dargedau ac adroddwyd ar y rheini mewn pum adroddiad. Roedd yr adroddiad olaf yn delio â 2014-15.

Mae adroddiadau blynyddol ar strategaeth Iaith Fyw: Iaith Byw wedi cynnwys dangosyddion y Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg hefyd a chan mai adroddiad 2014-15 oedd yr adroddiad olaf ar y strategaeth addysg, dim ond yn adroddiad blynyddol y strategaeth iaith bellach y mae ffigurau diweddarach i’w gweld am rai o ddangosyddion y strategaeth addysg.

Byddai cynnig y Llywodraeth i roi’r gorau i gyhoeddi adroddiad blynyddol yn claddu’r ystadegau hyn am addysg cyfrwng Cymraeg. Mae’n wir y byddai’r rhan fwyaf ohonynt ar gael o hyd ar wefan ystadegau’r Llywodraeth ond ni fyddent yn cael nemor dim sylw.

Adroddiad blynyddol strategaeth Iaith Fyw Iaith Byw yw’r unig gyhoeddiad swyddogol sy’n dwyn ynghyd sawl cyfres o ystadegau. Mae’r ymgynghoriad yn cyfeirio’n benodol at un ohonynt, sef ffigurau’r Ganolfan Drwyddedu Gyrwyr a Cherbydau (y DVLA yn Abertawe) ond mae llawer yn dod o sefydliadau Cymreig, gan gynnwys:  yr Urdd, Mudiad Ffermwyr Ifanc Cymru, Mentrau Iaith, Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Merched y Wawr, Cyngor Llyfrau Cymru, Golwg 360, S4C a Radio Cymru.

Dydy’r ystadegau o rai o’r rhain ddim yn ddibynadwy iawn (a dweud y lleiaf) ond un o’r ffyrdd gorau i wella dibynadwyedd ystadegau yw cyhoeddi’r ystadegau yn rheolaidd dros gyfnod. Drwy ddwyn rhai i olau dydd, hynny yw, eu gwneud yn gyhoeddus, bydd cynhyrchwyr yr ystadegau’n aml yn dod i werthfawrogi eu pwysigrwydd ac yn cymryd mwy o ofal wrth eu rhoi at ei gilydd. Wrth gwrs, weithiau bydd y cynhyrchwyr yn ceisio dangos eu hunain yn y ffordd fwyaf ffafriol ac hynny’n gwyro’r ystadegau ond dros amser tuedda’r cyfresi ddod yn fwy sefydlog wrth i fwy o ofal cael ei roi iddynt. Byddai cynnig y Llywodraeth i roi’r gorau i gyhoeddi adroddiad blynyddol yn claddu’r ystadegau. Byddai’r cyfresi’n parhau i fod yn annibynadwy, pe baent ar gael o gwbl, a ni fyddai neb yn gwybod a oedd y tueddiadau’n gwaethygu’n hytrach nag yn gwella.

Yn wahanol i Iaith Fyw: Iaith Byw, ychydig iawn o dargedau sy wedi’u cynnwys yn Cymraeg 2050, strategaeth newydd y Llywodraeth. Targed y miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050 yw’r targed sy’n adnabyddus yn barod ond gosodir rhai ar gyfer 2031 yn ymwneud ag addysg ac un i gael 150 yn rhagor o grwpiau meithrin ‘dros y ddegawd nesaf’.  Dadl y Llywodraeth yw mai

‘Strategaeth hirdymor yw Cymraeg 2050 a bydd unrhyw newidiadau yn digwydd yn
araf. Dim ond bob 10 mlynedd y caiff ein data mwyaf dibynadwy ar y cynnydd eu
casglu drwy’r Cyfrifiad, ac mae llawer o’n rhaglenni uchelgeisiol, fel newid cwricwlwm
yr ysgolion, yn cymryd sawl blwyddyn i’w datblygu, eu rhoi ar waith a chael effaith.
Golyga hyn mai ychydig iawn o gynnydd sy’n debygol o gael ei adrodd yn flynyddol
ond dylai’r cynnydd fod yn amlwg yn y tymor canolig. Yn ymarferol, bydd unrhyw
Lywodraeth Cymru newydd yn debygol o adolygu’r strategaeth a’r cynllun gweithredu
ar ddechrau pob Cynulliad, a’u hadnewyddu yn ôl y cynnydd ac amgylchiadau’r
cyfnod. ‘ (para. 126 y ddogfen ymgynghori).

Bydd nifer y siaradwyr Cymraeg yn newid yn araf, boed hynny’n gynnydd neu’n ostyngiad oherwydd dyna yw natur newid demograffig. Mae’n cymryd amser i blant gael eu geni, eu magu a’u haddysgu, i bobl i symud  i mewn neu allan o’r wlad ac i’r hen do farw. Ond mae llif arian i gyllido rhagor o grwpiau meithrin, i hyfforddi athrawon, i adeiladu ysgolion, i gynnal eisteddfodau, i gyhoeddi llyfrau, ac yn y blaen, yn gallu newid yn sydyn, a hynny’n effeithio ar hyfywedd ein diwylliant yn sydyn. Rhaid i hyn gael ei amlygu ac ni wnaiff adroddiad pob pum mlynedd mo’r tro.

Wedi dweud hynny, mae eisiau adroddiad mwy swmpus pob pum mlynedd hefyd. Cymerodd yr adroddiad a luniais ar ddiwedd oes Bwrdd yr Iaith Gymraeg, Darlun ystadegol o sefyllfa’r Gymraeg, olwg mwy cynhwysfawr ar yr ystadagau na dim a’i ragflaenodd, ac fe’i olynwyd y llynedd gan adroddiad 5-mlynedd Comisiynydd y Gymraeg. Roedd Mesur y Gymraeg 2011 yn dweud fod yn rhaid i’r Comisiynydd gynhyrchu adroddiad o’r fath ac mae’n rhaid sicrhau nad oes llithro’n ôl i sefyllfa lle na cheir gorolwg cynhwysfawr, awdurdodol, annibynnol, ar y tueddiadau. Dylid deddfu y bydd yn rhaid i’r Comisiwn newydd gyhoeddi adroddiad o’r fath. Dywedwch hynny wrth y Llywodraeth wrth ymateb i’r ymgynghoriad.

 

Rhannwch drwyTweet about this on TwitterShare on FacebookShare on Google+