Siarad Cymraeg a NS-SEC

Awdur

@statiaith

Cyhoeddwyd

07/09/2025

Cyflwyniad

Mae’r dadansoddiad hwn yn ymwneud â’r gallu i siarad Cymraeg (fel y’i mesurwyd yng Nghyfrifiad 2021) a sefyllfa economaidd-gymdeithasol y bobl. Y mesur a ddefnyddir i adlewyrchu honno yn y cyfrifiad yw’r dosbarthiad economaidd-gymdeithasol Ystadegau Gwladol sydd ‘yn nodi sefyllfa economaidd-gymdeithasol unigolyn yn seiliedig ar ei alwedigaeth a nodweddion eraill sy’n ymwneud â swyddi’.

Dosbarthiad cenedlaethol1

Cod Categori Canran
L1, L2, L3 Galwedigaethau rheoli, gweinyddol a phroffesiynol uwch 10.2
L4, L5, L6 Galwedigaethau rheoli, gweinyddol a phroffesiynol is 19.4
L7 Galwedigaethau canolradd 11.6
L8, L9 Cyflogwyr bach a gweithwyr hunan-gofnod 10.1
L10, L11 Galwedigaethau goruchwylio a thechnegol is 6.2
L12 Galwedigaethau cyffredin 13.1
L13 Galwedigaethau rhannol gyffredin 13.2
L14.1, L14.2 Erioed wedi gweithio a phobl sydd wedi bod yn ddi-waith ers amser hir 8.5
L15 Myfyrwyr amser llawn 7.6

Cyn edrych ar y ganran sy’n gallu siarad Cymraeg, edrychwn ar ddosbarthiad daearyddol y boblogaeth a’u statws economaidd-gymdeithasol.

Dosbarthiad o fewn awdurdodau lleol

Ffigur 1

Siart rhyngweithiol

(Yn y siart canlynol, gellir clicio ar liw yn yr allwedd i guddio categori.)

Ffigur 2

Mae’r Swyddfa Ystadegau Gwladol wedi cynhyrchu map sy’n dangos mwy o fanylder: https://www.ons.gov.uk/census/maps/choropleth/work/national-statistics-socio-economic-classification-ns-sec/ns-sec-10a/l1-l2-and-l3-higher-managerial-administrative-and-professional-occupations/

Gwlad enedigol2

Ychydig o bobl a anwyd y tu allan i Gymru sy’n gallu siarad Cymraeg ac felly os bydd cyfran fwy ohonynt mewn categori nid yw’n syndod os bydd canran is yn gallu siarad Cymraeg yn y categori yna nag sy’n gallu siarad Cymraeg mewn categori lle nad oes cymaint wedi dod o’r tu allan i Gymru. Dim ond deg awdurdod lleol a ddangosir yn Ffig 3 a Ffig 4 gan nad oes data am wlad enedigol a chategori NS-SEC ar gael ar gyfer yr awdurdodau eraill.

Ffigur 3: Niferoedd
Ffigur 4: Canrannau

Yn ôl gallu siarad Cymraeg

I gymharu dosbarthiad siaradwyr Cymraeg â dosbarthiad y rhai na allant siarad Cymraeg, gwneir y gymhariaeth heb gynnwys myfyrwyr gan fod llawer o’r rheini’n fyfyrwyr prifysgol sy’n dod o’r tu allan i Gymru (gweler Ffig 3).

Ffigur 5

% yn gallu siarad Cymraeg yn ôl dosbarth economaidd-gymdeithasol

Mae graddiant yn amlwg yn rhan fwyaf yr awdurdodau, gyda’r ganran sy’n gallu siarad Cymraeg yn cynyddu wrth symud o’r rhai sydd ‘erioed wedi gweithio…’ drwodd at y rhai sydd yn y ‘galwedigaethau rheoli, gweinyddol a phroffesiynol is’ cyn i’r ganran ostwng ymhlith rhai y ‘galwedigaethau rheoli, gweinyddol a phroffesiynol uwch’. Ran amlaf, ymhlith ‘myfyrwyr amser llawn’ y gwelir y canrannau uchaf, heblaw yng Ngwynedd a Cheredigion lle mae presenoldeb myfyrwyr o’r tu allan i Gymru ym mhrifysgolion Bangor ac Aberystwyth yn ddylanwad sylweddol.

Note

Mae ffermwyr wedi eu cynnwys yn nghategori y ‘Cyflogwyr bach a gweithwyr hunan-gofnod’.

Ffigur 6

Dosbarthiad siaradwyr Cymraeg dros Gymru

Ffigur 7

Manylion y meddalwedd a ddefnyddiwyd

R version 4.5.1 (2025-06-13 ucrt)
Platform: x86_64-w64-mingw32/x64
Running under: Windows 11 x64 (build 26100)

Matrix products: default
  LAPACK version 3.12.1

locale:
[1] LC_COLLATE=Welsh_United Kingdom.utf8  LC_CTYPE=Welsh_United Kingdom.utf8   
[3] LC_MONETARY=Welsh_United Kingdom.utf8 LC_NUMERIC=C                         
[5] LC_TIME=Welsh_United Kingdom.utf8    

time zone: Europe/London
tzcode source: internal

attached base packages:
[1] stats     graphics  grDevices datasets  utils     methods   base     

other attached packages:
[1] ggmosaic_0.3.3    plotly_4.11.0     ggplot2_3.5.2     tidyr_1.3.1      
[5] dplyr_1.1.4       data.table_1.17.8

loaded via a namespace (and not attached):
 [1] gtable_0.3.6       jsonlite_2.0.0     compiler_4.5.1     renv_1.1.5        
 [5] Rcpp_1.1.0         tidyselect_1.2.1   stringr_1.5.1      productplots_0.1.1
 [9] scales_1.4.0       yaml_2.3.10        fastmap_1.2.0      plyr_1.8.9        
[13] R6_2.6.1           labeling_0.4.3     generics_0.1.4     knitr_1.50        
[17] htmlwidgets_1.6.4  ggrepel_0.9.6      tibble_3.3.0       pillar_1.11.0     
[21] RColorBrewer_1.1-3 rlang_1.1.6        stringi_1.8.7      xfun_0.52         
[25] lazyeval_0.2.2     viridisLite_0.4.2  cli_3.6.5          withr_3.0.2       
[29] magrittr_2.0.3     crosstalk_1.2.2    digest_0.6.37      grid_4.5.1        
[33] lifecycle_1.0.4    vctrs_0.6.5        evaluate_1.0.5     glue_1.8.0        
[37] farver_2.1.2       rmarkdown_2.29     purrr_1.1.0        httr_1.4.7        
[41] tools_4.5.1        pkgconfig_2.0.3    htmltools_0.5.8.1

Footnotes

  1. Preswylwyr arferol, 16 oed neu’n hŷn↩︎

  2. https://www.ons.gov.uk/filters/ffc205b5-687c-4842-b456-9144c5c94d76/dimensions↩︎