Trosglwyddo’r Gymraeg: golwg ar ystadegau Cyfrifiad 2021

Awdur

@statiaith

Cyhoeddwyd

26/04/2024

Cyflwyniad

Wrth gyfeirio at “drosglwyddo’r Gymraeg” yr hyn rwy’n ei olygu yw’r ffordd mae plentyn mewn teulu’n dysgu siarad Cymraeg gartref drwy glywed a siarad Cymraeg gydag o leiaf un rhiant. Os nad oes hyd yn oed un rhiant yn gallu siarad Cymraeg, cymerir mai wedi dysgu Cymraeg drwy addysg y mae’r plentyn, nid trwy drosglwyddiad rhwng y cenedlaethau. Pan nad oes ond un oedolyn mewn cartref lle mae dau, mae o leiaf yn bosibl i blentyn ddysgu Cymraeg o’r oedolyn hwnnw, a chymerir yma mai dyna ddigwyddodd - ond mae’n bosibl nad felly y bu.

Problem arall yw’r ffordd mae’r oedolion wedi asesu eu gallu yn y Gymraeg. Mae’n debyg fod canran nid ansylweddol o’r rhai a ddywedodd eu bod yn gallu siarad Cymraeg â gallu cyfyngedig iawn. Mae ymchwil diweddar gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol a Llywodraeth Cymru yn berthnasol.

Mae’r adran Ffynonellau isod yn cofnodi peth o’r dadansoddiadau a wnaed gan ddefnyddio data cyfrifiadau blaenorol. Mae hwn yn ceisio adeiladu ar rai ohonynt ond, i gymharu â chyfrifiadau 2001 a 2011, cymharol ychydig o ddata sydd wedi ei gyhoeddi o Gyfrifiad 2021, hyd yma o leiaf1, ac felly does dim modd edrych yn fanwl ar ddaearyddiaeth, rhyw na statws cymdeithasol-economaidd y teuluoedd. Y cyfan y gellir ei wneud yw edrych ar gyfraddau trosglwyddo o fewn awdurdodau lleol.

Canlyniadau Cymru gyfan

Yn 2011 a 2021, roedd y gyfradd drosglwyddo ar ei huchaf mewn cartrefi lle roedd dau oedolyn (o leiaf), a’r ddau’n gallu siarad Cymraeg. Roedd y gyfradd yn is mewn cartrefi un oedolyn er bod yr oedolyn yn gallu siarad Cymraeg ond roedd y gyfradd yn is eto mewn cartrefi dau oedolyn ( o leiaf) ond lle un oedolyn yn unig oedd yn gallu siarad Cymraeg.

Roedd y gyfradd drosglwyddo yn is yn 2021 nag yn 2011 yn y tri math o gartref. Eto, yn y tri math o gartref - yn 2011 a 2021 - roedd y gyfradd drosglwyddo i blant 4 oed yn uwch na’r gyfradd i blant 3 oed. Pam? Ai oherwydd bod rhieni’n ei chael yn anodd dweud bod eu plant bach 3 oed yn gallu siarad Cymraeg? Neu ai oherwydd bod y plant oedd yn ddi-Gymraeg yn 3 oed wedi dysgu Cymraeg yn yr ysgol erbyn eu bod yn 4 oed?

Mae’r rhan 3-4 oed yn y siart canlynol yn debyg i Siart 7 ar dudalen 13 Cymraeg 2050: Miliwn o siaradwyr Adroddiad blynyddol 2022-23

Ffigur 1: y ganran o blant oed 3 a 4 oed oedd yn gallu siarad Cymraeg yn 2011 a 2021

Mae’r tabl isod yn dangos y newid rhwng 2011 a 2021 a chyfyngau hyder 95% am y newid. Os yw’r cyfwng yn cwmpasu sero, gellir casglu nad oedd y newid yn ystadegol arwyddocaol. Er enghraifft, er bod y gyfradd drosglwyddo i blant 3 oed mewn cartrefi lle oedd 2 oedolyn Cymraeg wedi gostwng o 78% i 75.8%, sef gostyngiad o 2.2 pwynt canran, gan fod y cyfwng hyder yn mynd o -4.6 i 0.3 pwynt canran, ni ellir casglu bod y gostyngiad yn ystadegol arwyddocaol. Gwelir felly mai dim ond yn y cartrefi 2 oedolyn lle oedd un oedolyn Cymraeg y gellir ystyried y gostyngiadau a welwyd yn ystadegol arwyddocaol.

Newid (pwyntiau canran) 2011-2021 a chyfyngau hyder 95%
Oed Cyfansoddiad Newid Terfan isaf Terfan uchaf
3 Cartref cwpwl: Un oedolyn yn gallu siarad Cymraeg -5.5 -7.6 -3.4
3 Cartref cwpwl: Dau oedolyn neu fwy yn gallu siarad Cymraeg -2.2 -4.6 0.3
3 Cartref un rhiant: Un oedolyn yn gallu siarad Cymraeg -1.3 -5.3 2.8
4 Cartref cwpwl: Un oedolyn yn gallu siarad Cymraeg -4.8 -7.1 -2.6
4 Cartref cwpwl: Dau oedolyn neu fwy yn gallu siarad Cymraeg -1.2 -3.3 0.8
4 Cartref un rhiant: Un oedolyn yn gallu siarad Cymraeg -1.0 -4.9 2.9
3-4 Cartref cwpwl: Un oedolyn yn gallu siarad Cymraeg -5.0 -6.6 -3.4
3-4 Cartref cwpwl: Dau oedolyn neu fwy yn gallu siarad Cymraeg -1.5 -3.1 0.1
3-4 Cartref un rhiant: Un oedolyn yn gallu siarad Cymraeg -1.1 -3.9 1.8

Ffigur 2: y ganran o blant oed 3-4 oed oedd yn gallu siarad Cymraeg yn 2021, yn ôl awdurdod

Canlyniadau awdurdodau lleol

Edrychir nesaf ar gyfraddau yr awdurdodau lleol i weld a ydy’r un patrymau i’w gweld:
* ydy’r gyfradd yn amrywio rhwng y mathau o gartrefi yr un fath?
* ydy’r cynnydd rhwng 3 a 4 i’w gweld yn gyson?

Siartiau 2021: plant 3 a 4 oed ar wahân, a 3-4 gyda’i gilydd

Ym mhob siart isod mae’r awdurdodau wedi eu trefnu yn yr un modd, sef yn ôl ods plant 3-4 oed ar siarad Cymraeg mewn cartref lle mae 2 oedolyn a’r ddau’n gallu siarad Cymraeg. Mae cyfraddau’r mathau o gartrefi’n adlewyrchu’n gyffredinol y patrymau a welwyd ar lefel Cymru.

Ffigur 3: y ganran o blant oed 3 a 4 oed ar wâhan, a 3-4 gyda’i gilydd, oedd yn gallu siarad Cymraeg yn 2021, yn ôl awdurdod

Newid rhwng 3 i 4 oed, 2021

Siart rhyngweithiol

Yn Ffig 4 isod, gellir gweld sut mae’r gyfradd drosglwyddo i blant 4 yn cymharu â chyfradd y plant 3 oed fesul awdurdod. Mae’r cylchoedd yn Ffig 3 isod yn adlewyrchu’r nifer o blant di-Gymraeg. Dyna’r plant colledig fel petaí, h.y. y plant a allai fod wedi eu magu â’r Gymraeg ond na chawsant yr iaith.

Sylwer: o’i gymharu â Ffig 3 mae’r awdurdodau wedi eu trefnu yn ôl y ganran o blant 4 oed mewn cartrefi cwpl lle oedd dau oedolyn neu’n fwy oedd yn gallu siarad Cymraeg.

Ymhob achos bron mae canran y plant 4 oed yn uwch na chanran y plant 3 oed ond dim ond yn yr awdurdodau lle nad yw cyfwng hyder y plant 4 oed yn gorgyffwrdd â chyfwng hyder y plant 3 ydy’n debygol fod y gwahaniaeth yn arwyddocaol yn ystadegol.

Ffigur 4: cyfraddau trosglwyddo yn ôl oed, math o gartref ac awdurdod, yn 2021

Dosbarthiad yr awdurdodau

Ymgais i grynhoi’r uchod sy nesaf: cyfrifir cymedrau a chanolbwyntiau’r newidiadau, siartio’r newidiadau a phrofi a ydynt yn cydymffurfio â’r dosbarthiad Normal.

Gallwn gasglu o’r canlynol fod y ganran oedd yn gallu siarad Cymraeg yn 2021 yn cynyddu o 3 i 4 oed ymhob math o gartref ym mron pob awdurdod ond bod y cynnydd mwyaf yn y cartrefi cwpl ag un oedolyn Cymraeg a’r lleiaf yn y cartrefi cwpl â dau oedolyn Cymraeg.

Cyplau 2 oedolyn Cymraeg

Gellir gwrthod y ddamcaniaeth nad yw cymedr y newid/lleoliad dosbarthiad y newid yn wahanol (p<0.05)

Ffigur 5: Dosbarthiad cyfraddau trosglwyddo i blant 3 a 4 oed mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2021
Ni ellir gwrthod y ddamcaniaeth fod dosbarthiad y newid yn ddosbarthiad normal

Ffigur 6: Dosbarthiad newid cyfraddau trosglwyddo i blant 3 a 4 oed mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2021

Ffigur 7: Y gwahaniaeth rhwng cyfraddau trosglwyddo i blant 3 a 4 oed mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2021

Mae’r siart uchod yn dangos yr un data sydd i’w weld yn Ffig 4.

Ffigur 8: Y gwahaniaeth rhwng cyfraddau trosglwyddo i blant 3 a 4 oed mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2021

Cyplau 1 oedolyn Cymraeg

Gellir gwrthod y ddamcaniaeth nad yw cymedr y newid/lleoliad dosbarthiad y newid yn wahanol (p<0.05)

Ffigur 9: Dosbarthiad cyfraddau trosglwyddo i blant 3 a 4 oed mewn cartrefi cwpl ag un oedolyn Cymraeg yn 2021
Gellir gwrthod y ddamcaniaeth fod dosbarthiad y newid yn ddosbarthiad normal 

(prawf normalrwydd Lilliefors (Kolmogorov-Smirnov)   (p= 0.019 ))

Ffigur 10: Dosbarthiad newid cyfraddau trosglwyddo i blant 3 a 4 oed mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2021

Ffigur 11: Y gwahaniaeth rhwng cyfraddau trosglwyddo i blant 3 a 4 oed mewn cartrefi cwpl ag un oedolyn Cymraeg yn 2021

Ffigur 12: Y gwahaniaeth rhwng cyfraddau trosglwyddo i blant 3 a 4 oed mewn cartrefi cwpl ag un oedolyn Cymraeg yn 2021

Rhiant unigol Cymraeg

Gellir gwrthod y ddamcaniaeth nad yw cymedr y newid/lleoliad dosbarthiad y newid yn wahanol (p<0.05)

Ffigur 13: Dosbarthiad cyfraddau trosglwyddo i blant 3 a 4 oed mewn cartrefi mewn cartrefi rhiant unigol Cymraeg yn 2021
Ni ellir gwrthod y ddamcaniaeth fod dosbarthiad y newid yn ddosbarthiad normal

Ffigur 14: Dosbarthiad newid cyfraddau trosglwyddo i blant 3 a 4 oed mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2021

Ffigur 15: Y gwahaniaeth rhwng cyfraddau trosglwyddo i blant 3 a 4 oed mewn cartrefi rhiant unigol Cymraeg yn 2021

Ffigur 16: Y gwahaniaeth rhwng cyfraddau trosglwyddo i blant 3 a 4 oed mewn cartrefi rhiant unigol Cymraeg yn 2021

Crynodeb

Math o gartref Cymedr newid 3-4 Canolbwynt newid 3-4
Cyplau dau oedolyn Cymraeg 10.01 8.58
Cyplau un oedolyn Cymraeg 16.33 20.00
Rhiant unigol Cymraeg 14.61 18.33

Newid rhwng 2011 i 2021

Gallwn gasglu o’r canlynol mai’r cartrefi cwpl ag un oedolyn Cymraeg oedd yr unig gartrefi i weld gostyngiad yn y gyfradd drosglwyddo, i blant 3 oed a 4 oed, rhwng 2011 a 2021, a bod y gostyngiad i’w weld ym mron pob awdurdod.

Cyplau 2 oedolyn Cymraeg

Plant 3 oed

Ffigur 17: Y berthynas rhwng cyfraddau trosglwyddo i blant 3 oed mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2011 a 2021
Ni ellir gwrthod y ddamcaniaeth nad yw cymedr y newid /lleoliad dosbarthiad y newid yn wahanol

Ffigur 18: Dosbarthiad cyfraddau trosglwyddo i blant 3 oed mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2011 a 2021
Ni ellir gwrthod y ddamcaniaeth fod dosbarthiad y newid yn ddosbarthiad normal

Ffigur 19: Dosbarthiad newid rhwng 2011 a 2021 mewn cyfraddau trosglwyddo i blant 3 oed mewn cartrefi cwpl Cymraeg

Ffigur 20: Y gwahaniaeth rhwng y gyfradd drosglwyddo i blant 3 mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2011 a 2021

Ffigur 21: Y gwahaniaeth rhwng y gyfradd drosglwyddo i blant 3 mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2011 a 2021

Plant 4 oed

Ffigur 22: Y berthynas rhwng cyfraddau trosglwyddo i blant 4 oed mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2011 a 2021
Ni ellir gwrthod y ddamcaniaeth nad yw cymedr y newid /lleoliad dosbarthiad y newid yn wahanol

Ffigur 23: Dosbarthiad cyfraddau trosglwyddo i blant 4 oed mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2011 a 2021
Gellir gwrthod y ddamcaniaeth fod dosbarthiad y newid yn ddosbarthiad normal 

(prawf normalrwydd Shapiro-Wilk   (p= 0.001 ))

Ffigur 24: Dosbarthiad newid rhwng 2011 a 2021 mewn cyfraddau trosglwyddo i blant 4 oed mewn cartrefi cwpl Cymraeg

Ffigur 25: Y gwahaniaeth rhwng y gyfradd drosglwyddo i blant 4 mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2011 a 2021

Ffigur 26: Y gwahaniaeth rhwng y gyfradd drosglwyddo i blant 4 mewn cartrefi cwpl Cymraeg yn 2011 a 2021

Cyplau 1 oedolyn Cymraeg

Plant 3 oed

Ffigur 27: Y berthynas rhwng cyfraddau trosglwyddo i blant 3 oed mewn cartrefi cwpl ag un oedolyn Cymraeg yn 2011 a 2021
Gellir gwrthod y ddamcaniaeth nad yw cymedr y newid/lleoliad dosbarthiad y newid yn wahanol (p<0.05)

Ffigur 28: Dosbarthiad cyfraddau trosglwyddo i blant 3 oed mewn cartrefi cwpl un oedolyn Cymraeg yn 2011 a 2021
Ni ellir gwrthod y ddamcaniaeth fod dosbarthiad y newid yn ddosbarthiad normal

Ffigur 29: Dosbarthiad newid yn y gyfradd drosglwyddo i blant 3 oed mewn cartrefi cwpl ag un oedolyn Cymraeg rhwng 2011 a 2021

Ffigur 30: Y gwahaniaeth rhwng y gyfradd drosglwyddo i blant 3 mewn cartrefi cwpl ag un oedolyn Cymraeg yn 2011 a 2021

Ffigur 31: Y gwahaniaeth rhwng y gyfradd drosglwyddo i blant 3 mewn cartrefi cwpl ag un oedolyn Cymraeg yn 2011 a 2021

Plant 4 oed

Ffigur 32: Y berthynas rhwng cyfraddau trosglwyddo i blant 4 oed mewn cartrefi cwpl ag un oedolyn Cymraeg yn 2011 a 2021
Gellir gwrthod y ddamcaniaeth nad yw cymedr y newid/lleoliad dosbarthiad y newid yn wahanol (p<0.05)

Ffigur 33: Dosbarthiad cyfraddau trosglwyddo i blant 4 oed mewn cartrefi cwpl un oedolyn Cymraeg yn 2011 a 2021
Ni ellir gwrthod y ddamcaniaeth fod dosbarthiad y newid yn ddosbarthiad normal

Ffigur 34: Dosbarthiad newid yn y gyfradd drosglwyddo i blant 4 oed mewn cartrefi cwpl ag un oedolyn Cymraeg rhwng 2011 a 2021

Ffigur 35: Y gwahaniaeth rhwng y gyfradd drosglwyddo i blant 3 mewn cartrefi cwpl ag un oedolyn Cymraeg yn 2011 a 2021

Ffigur 36: Y gwahaniaeth rhwng y gyfradd drosglwyddo i blant 3 mewn cartrefi cwpl ag un oedolyn Cymraeg yn 2011 a 2021

Rhiant unigol Cymraeg

Plant 3 oed

Ffigur 37: Y berthynas rhwng cyfraddau trosglwyddo i blant 3 oed mewn cartrefi rhiant unigol Cymraeg rhwng 2011 a 2021
Ni ellir gwrthod y ddamcaniaeth nad yw cymedr y newid /lleoliad dosbarthiad y newid yn wahanol

Ffigur 38: Dosbarthiad cyfraddau trosglwyddo i blant 3 oed mewn cartrefi rhiant unigol Cymraeg rhwng 2011 a 2021
Gellir gwrthod y ddamcaniaeth fod dosbarthiad y newid yn ddosbarthiad normal 

(prawf normalrwydd Shapiro-Wilk   (p= 0.024 ))

Ffigur 39: Dosbarthiad newid yn y gyfradd drosglwyddo i blant 3 oed mewn cartref rhiant unigol Cymraeg rhwng 2011 a 2021

Ffigur 40: Y gwahaniaeth rhwng y gyfradd drosglwyddo i blant 3 mewn cartrefi rhiant unigol Cymraeg yn 2011 a 2021

Ffigur 41: Y gwahaniaeth rhwng y gyfradd drosglwyddo i blant 3 mewn cartrefi rhiant unigol Cymraeg yn 2011 a 2021

Plant 4 oed

Ffigur 42: Y berthynas rhwng cyfraddau trosglwyddo i blant 4 oed mewn cartrefi rhiant unigol Cymraeg rhwng 2011 a 2021
Ni ellir gwrthod y ddamcaniaeth nad yw cymedr y newid /lleoliad dosbarthiad y newid yn wahanol

Ffigur 43: Dosbarthiad cyfraddau trosglwyddo i blant 4 oed mewn cartrefi rhiant unigol Cymraeg rhwng 2011 a 2021
Ni ellir gwrthod y ddamcaniaeth fod dosbarthiad y newid yn ddosbarthiad normal

Ffigur 44: Dosbarthiad newid yn y gyfradd drosglwyddo i blant 4 oed mewn cartref rhiant unigol Cymraeg rhwng 2011 a 2021

Ffigur 45: Y gwahaniaeth rhwng y gyfradd drosglwyddo i blant 4 oed mewn cartrefi rhiant unigol Cymraeg yn 2011 a 2021

Ffigur 46: Y gwahaniaeth rhwng y gyfradd drosglwyddo i blant 4 oed mewn cartrefi rhiant unigol Cymraeg yn 2011 a 2021

Crynodeb

Math o gartref Oed y plant Cymedr newid 2011-21 Canolbwynt newid 2011-21
Cyplau dau oedolyn Cymraeg 3 oed -0.51 -2.45
Cyplau un oedolyn Cymraeg 3 oed -6.22 -6.55
Rhiant unigol Cymraeg 3 oed 0.01 -0.50
Cyplau dau oedolyn Cymraeg 4 oed -0.32 -0.72
Cyplau un oedolyn Cymraeg 4 oed -5.05 -3.85
Rhiant unigol Cymraeg 4 oed -0.25 -3.48

Modelu

Yn ôl sylwebaeth Llywodraeth Cymru: ‘Yn gyffredinol, roedd y gyfradd trosglwyddo ar ei huchaf yn yr awdurdodau lleol hynny ble roedd cyfran uwch o’r boblogaeth yn gallu siarad Cymraeg.’ Llywodaeth Cymru, Cymraeg 2050: Miliwn o siaradwyr, Adroddiad blynyddol 2022–23

I fodelu hynny, rhaid ystyried pa brosesau neu ffactorau allai egluro hynny. Un posibilrwydd yw fod y gyfradd drosglwyddo’n dibynnu i ryw raddau ar y ganran sy’n siarad Cymraeg yn y garfan o’r boblogaeth sy’n magu plant. Edrychwn yma ar y ganran sy’n gallu siarad Cymraeg yn y grŵp oedran 25-39, oedran mwyaf cyffredin mamau plant 3-4 oed. Mae Ffig 47 yn dangos canrannau yr oedran hwnnw yn 2011 a 2021 yn ôl awdurdod ac mae Ffig 48 yn cynnwys y ganran o’r plant 3-4 oed oedd yn gallu siarad Cymraeg. Gwelir mai gostyngiad a gafwyd rhwng 2011 a 2021 yn y ganran oed 25-39 yn rhan fwyaf yr awdurdodau, a bod y ganran sy’n siarad Cymraeg oed 3-4 yn uwch na’r ganran yn y grŵp 25-39 yn y rhan fwyaf o’r awdurdodau. Addysg yw’r unig achos posibl allai egluro hynny. Mae Ynys Môn yn sefyll allan: cynyddodd y ganran oedd yn gallu siarad Cymraeg yn y grŵp oedran 25-39 ond mae’r ganran oedd yn gallu siarad Cymraeg yn y grŵp oedran 3-4 yn is, h.y. doedd effaith addysg ddim i’w weld.

% oed 25-39 oed yn gallu siarad Cymraeg, Cyfrifiad 2011 a 2021, yn ôl awdurdod

Ffigur 47: y ganran oed 25-39 yn gallu siarad Cymraeg yn ôl awdurdod, yn 2011 a 2021

% oed 3-4 a 25-39 yn gallu siarad Cymraeg, Cyfrifiad 2011 a 2021, yn ôl awdurdod

Ffigur 48: y berthynas rhwng y ganran yn gallu siarad Cymraeg yn y grwpiau oedran 25-39 a 3-4 yn 2011 a 2021

Cydberthnasau

Cyn ceisio modelu’r cyfraddau trosglwyddo, edrychir ar gydberthnasau rhwng cyfraddau trosglwyddo y mathau gwahanol o gartrefi, a newidynnau eraill a allai fod yn addas i’w cynnwys, sef:

  1. y ganran sy’n gallu siarad Cymraeg ymhlith rhai 25-39 oed, sef oed cyffredin rhieni plant 3 i 4 oed;

  2. y ganran o bob oed sy’n gallu siarad Cymraeg yn ôl Arolwg Blynyddol y Boblogaeth;

  3. y ganran o’r siaradwyr Cymraeg sy’n siarad Cymraeg yn ddyddiol yn ôl Arolwg Blynyddol y Boblogaeth;

  4. y gymhareb rhwng nifer y plant 3 a 4 oed mewn cartrefi dau oedolyn Cymraeg a’r nifer mewn cartrefi cwpl un oedolyn Cymraeg (ymgais i adlewyrchu natur ieithyddol ardal)

Cymherir y sefylla adeg Cyfrifiad 2011 â sefyllfa 2021.

Mae rhai o’r cyfernodau’n ystadegol arwyddocaol, h.y., mae tystiolaeth bod cydberthynas, neu mewn geiriau eraill, nad sero mo’r cyfernod, ond nid yw’r rhan fwyaf o’r cyfernodau’n uchel iawn. Dangosir cyfernodau cydberthynas Spearman yn y siartiau canlynol.

Plant 3 oed

Ffigur 49: Cydberthnasau, plant 3 oed, 2011 a 2021

Plant 4 oed

Ffigur 50: Cydberthnasau, plant 4 oed, 2011 a 2021

Cyfrifiad 2011

Ffigur 51: Cydberthnasau Cyfrifiad 2011, plant 3 a 4 oed

Cyfrifiad 2021

Ffigur 52: Cydberthnasau Cyfrifiad 2021, plant 3 a 4 oed

Plant 3 oed - siart cynllun gwahanol

(a) Plant 3 oed 2011

(b) Plant 3 oed 2021

Ffigur 53: Cydberthnasau, plant 3 oed, 2011 a 2021

Plant 4 oed - siart cynllun gwahanol

(a) Plant 4 oed 2011

(b) Plant 4 oed 2021

Ffigur 54: Cydberthnasau, plant 4 oed, 2011 a 2021

Model effeithiau sefydlog

Dechreuir gyda model sy’n cynnwys rhyngweithiau rhwng cyfrifiad, oed a chyfansoddiad y cartref a thermau eraill am y ganran - a sgwâr y ganran - oed 25-39 sy’n gallu siarad Cymraeg, y ganran o’r siaradwyr sy’n siarad Cymraeg yn ddyddiol, cymhareb nifer y plant 3-4 oed mewn cartref cwpl dau oedolyn Cymraeg i’r nifer mewn cartref cwpl ag un oedolyn Cymraeg ac awdurdod lleol.

cbind(yn_gallu_siarad, yn_methu_siarad) ~ cyfrifiad * oed * cyfansoddiad + 
    canran_25_39 + I(canran_25_39^2) + cnrn_dyddiol_abb + cymhareb + 
    ardal

Ar ôl ffitio model, drwy ddewis termau fesul cam yn ôl AIC:

cbind(yn_gallu_siarad, yn_methu_siarad) ~ cyfrifiad + oed + cyfansoddiad + 
    ardal + cyfrifiad:cyfansoddiad

Mae cyfrifiad wedi ei gynnwys yn y model, a’i ryngweithiad â cyfansoddiad er nad yw eu harwyddocâd ystadegol yn uchel.

Effaith ardal

Mae’r siart canlynol yn dangos effaith pob awdurdod, dros y ddau gyfrifiad, y ddau oed - 3 a 4 - a’r tri math gwahanol o gartref.

Ffigur 55: Effaith ardal yn ôl y model effaith sefydlog

Model aml-lefel (effeithiau hap)

Ceisiwn ffitio model tebyg i’r un gwreiddiol a ddefnyddiwyd uchod, ond gan gymryd bod effaith ardal ei hun yn amrywio ar hap, yn hytrach na fod gan awdurdod ei effaith penodol, sefydlog ei hun. Ar ôl ffitio’r model gwreiddiol llawn, ffitir un tebyg i’r olaf a ddewiswyd..

cbind(yn_gallu_siarad, yn_methu_siarad) ~ cyfrifiad + oed + cyfansoddiad + 
    canran_25_39 + I(canran_25_39^2) + cnrn_dyddiol_abb + cymhareb + 
    cyfrifiad:cyfansoddiad + (1 + oed | ardal)

Nawr ffitio model tebyg i’r un terfynol effeithiau sefydlog.

cbind(yn_gallu_siarad, yn_methu_siarad) ~ cyfrifiad + oed + cyfansoddiad + 
    cyfrifiad:cyfansoddiad + (1 + oed | ardal)

Effeithiau

Oed

Ffigur 56: Effaith oed yn rhan sefydlog y model effeithiau hap

Cyfrifiad

Ffigur 57: Effaith cyfansoddiad yn rhan sefydlog y model effeithiau hap

Disgwyliadau o’r model

Gellid cymharu y rhain â Ffig 1 ond nid beth gellid ei ddisgwyl am Gymru gyfan ydynt ond yr hyn y gellid ei ddisgwyl am awdurdod lleol cymedrig.

Ffigur 58: Effeithiau disgwyliedig mewn awdurdod lleol cymedrig

Ffynonellau

Cyfrifiad 2001

Papur i gynhadledd y ‘British Society for Population Studies’ (BSPS) yn 2009: https://statiaith.com/gwefan/pdfs/BSPS%202009%20Conference%20The%20intergenerational%20transmission%20of%20Welsh%2020090910.pdf

Cymhariaeth â Gaeleg yr Alban a’r Wyddeleg: https://statiaith.com/gwefan/pdfs/cyfrifiad2001/20080303%20S%20DG%20Transmission%20rates%20summary.pdf

Cyfrifiad 2011

‘Trosglwyddo’r Gymraeg ac Aelwydydd’, datganiad ystadegol Llywodraeth Cymru, 28 Mehefin 2013: https://www.llyw.cymru/sites/default/files/statistics-and-research/2019-03/130628-welsh-language-households-transmission-cy.pdf

‘Ymchwil i’r Amodau sydd yn Dylanwadu ar Drosglwyddo’r Gymraeg a’i Defnydd mewn Teuluoedd’, dadansoddiad o gyfrifiad 2011 gan Jeremy Evas, Jonathan Morris, Lorraine Whitmarsh, Prifysgol Caerydd, mewn cydweithredied â Statiaith ac Arad, 12 Mehefin 2017 :https://www.llyw.cymru/sites/default/files/statistics-and-research/2018-12/170612-welsh-language-transmission-use-in-families-cy.pdf Pennod 3 ac Atodiad 1

Poster ddangoswyd yng nghynhadledd 2013 BSPS: http://statiaith.com/gwefan/pdfs/cyfrifiad2011/20130814%20DG%20C%20Poster%20BSPS%20trosglwyddo.pdf

Siartiau amrywiol: https://statiaith.com/blog/cyfrifiad-2011/trosglwyddor-gymraeg/siartiau_trosglwyddo/

Cyfrifiad 2021

Defnyddir data cyfrifiad 2021 a gyhoeddwyd yn https://www.llyw.cymru/cyfansoddiad-cartrefi-yng-nghymru-o-ran-y-gymraeg-cyfrifiad-2021-html

Manylion y meddalwedd ddefnyddiwyd

[1] "2024-04-26 21:07:30 BST"
R version 4.3.3 (2024-02-29 ucrt)
Platform: x86_64-w64-mingw32/x64 (64-bit)
Running under: Windows 11 x64 (build 22631)

Matrix products: default


Random number generation:
 RNG:     Mersenne-Twister 
 Normal:  Inversion 
 Sample:  Rounding 
 
locale:
[1] LC_COLLATE=Welsh_United Kingdom.utf8  LC_CTYPE=Welsh_United Kingdom.utf8   
[3] LC_MONETARY=Welsh_United Kingdom.utf8 LC_NUMERIC=C                         
[5] LC_TIME=Welsh_United Kingdom.utf8    

time zone: Europe/London
tzcode source: internal

attached base packages:
[1] stats     graphics  grDevices utils     datasets  methods   base     

other attached packages:
 [1] patchwork_1.2.0   GGally_2.2.1      effects_4.2-2     carData_3.0-5    
 [5] emmeans_1.10.0    forcats_1.0.0     glmmTMB_1.1.8     ggdist_3.3.2     
 [9] ggplot2_3.5.0     data.table_1.15.0 tidyr_1.3.1       dplyr_1.1.4      
[13] readxl_1.4.3      readr_2.1.5       magrittr_2.0.3   

loaded via a namespace (and not attached):
  [1] RColorBrewer_1.1-3   rstudioapi_0.15.0    jsonlite_1.8.8      
  [4] estimability_1.4.1   SuppDists_1.1-9.7    farver_2.1.1        
  [7] nloptr_2.0.3         rmarkdown_2.25       vctrs_0.6.5         
 [10] minqa_1.2.6          base64enc_0.1-3      htmltools_0.5.7     
 [13] distributional_0.4.0 survey_4.2-1         broom_1.0.5         
 [16] cellranger_1.1.0     Formula_1.2-5        htmlwidgets_1.6.4   
 [19] plyr_1.8.9           rootSolve_1.8.2.4    TMB_1.9.10          
 [22] mime_0.12            lifecycle_1.0.4      pkgconfig_2.0.3     
 [25] Matrix_1.6-5         R6_2.5.1             fastmap_1.1.1       
 [28] shiny_1.8.0          digest_0.6.34        Exact_3.2           
 [31] numDeriv_2016.8-1.1  colorspace_2.1-0     Hmisc_5.1-1         
 [34] labeling_0.4.3       RcppZiggurat_0.1.6   fansi_1.0.6         
 [37] gdata_3.0.0          httr_1.4.7           mgcv_1.9-1          
 [40] compiler_4.3.3       proxy_0.4-27         bit64_4.0.5         
 [43] withr_3.0.0          htmlTable_2.4.2      backports_1.4.1     
 [46] DBI_1.2.1            ggstats_0.5.1        qs_0.25.7           
 [49] MASS_7.3-60.0.1      gtools_3.9.5         gld_2.6.6           
 [52] tools_4.3.3          foreign_0.8-86       httpuv_1.6.14       
 [55] nnet_7.3-19          glue_1.7.0           nlme_3.1-164        
 [58] promises_1.2.1       grid_4.3.3           checkmate_2.3.1     
 [61] cluster_2.1.6        generics_0.1.3       gtable_0.3.4        
 [64] nortest_1.0-4        tzdb_0.4.0           class_7.3-22        
 [67] lmom_3.0             RApiSerialize_0.1.2  hms_1.1.3           
 [70] stringfish_0.16.0    utf8_1.2.4           pillar_1.9.0        
 [73] stringr_1.5.1        ggExtra_0.10.1       vroom_1.6.5         
 [76] later_1.3.2          mitools_2.4          splines_4.3.3       
 [79] lattice_0.22-5       survival_3.5-8       bit_4.0.5           
 [82] tidyselect_1.2.0     glmtoolbox_0.1.10    miniUI_0.1.1.1      
 [85] knitr_1.45           gridExtra_2.3        xfun_0.41           
 [88] expm_0.999-9         statmod_1.5.0        stringi_1.8.3       
 [91] yaml_2.3.8           boot_1.3-29          evaluate_0.23       
 [94] tibble_3.2.1         cli_3.6.2            RcppParallel_5.1.7  
 [97] rpart_4.1.23         xtable_1.8-4         DescTools_0.99.54   
[100] munsell_0.5.0        Rcpp_1.0.12          parallel_4.3.3      
[103] Rfast_2.1.0          ellipsis_0.3.2       lme4_1.1-35.1       
[106] mvtnorm_1.2-4        scales_1.3.0         e1071_1.7-14        
[109] insight_0.19.8       purrr_1.0.2          crayon_1.5.2        
[112] rlang_1.1.3         

Footnotes

  1. Mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu cyhoeddi datganiad ystadegol “Cyfraddau trosglwyddo’r Gymraeg ar yr aelwyd, yn ôl rhyw (Cyfrifiad 2021)” ar y 1af o Fai 2024 (https://www.llyw.cymru/cyfraddau-trosglwyddor-gymraeg-ar-yr-aelwyd-yn-ol-rhyw-cyfrifiad-2021-cyhoeddiad)↩︎